آموزش خلاق کودک محور

مطالب خواندنی

رویکرد آموزش خلاق کودک محور، چیزی نیست، جز پیوستن به بزرگراه آموزشی که آزادی و خلاقیت بخشی جدایی ناپذیر از آن است. رویکرد آموزش خلاق کودک محور، رویکردی معناگرایانه برای شکوفایی توانایی های شناختی، شخصیتی و اجتماعی کودکان است. رویکرد آموزش خلاق کودک محور از این جهت معناگرایانه است، که آموزش را گوهر هستی می داند و براین باور است، هرچه انسان در درازای تاریخ آموخته از راه های آموزش تجربی یا هدفمند بوده است. بزرگ ترین آموزگار انسان همواره طبیعت بوده است. این طبیعت و هستی است که در کمال بزرگی به انسان رازهای خود را با بردباری می آموزد و به آدمی یادآوری می کند، آموزش رقابت نیست، برای شکستن دیگری، بلکه آموزش، مشارکت است برای پیوستن به دیگری. آموزش معناگرا، آموزش انسان گرایانه نیز هست، و همواره در پی این است که هموار کننده راهی باشد که کودکان منش برجسته انسانی که ویژگی هایی چون دوستی و عشق، همیاری و مشارکت نامیده می شود، شکوفا سازند.

هدف‌های رویکرد آموزش خلاق کودک محور 

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محور هم به آموزش تجربی و هم به آموزش هدفمند اهمیت می دهد و براین باور است، آنچه انسان از راه تجربه از طبیعت و جامعه آموخته کم تر از آموخته هایش از حضور در آموزشگاه نبوده است. بسته کردن آموزش به کلاس و مدرسه، پدیده ایی است که عمر آن به چند سده بیشتر نمی رسد و اکنون هم کم کم دارد، کارکردهای خود را از دست می دهد. کودکان می توانند در هرجا و از هرکسی بیاموزند، آن ها خود بهترین گزینشگران هستند، به شرطی که بزرگسالان بستر مناسب را برای آن ها فراهم کنند.

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محور براین باور است که هستی و طبیعت سرچشمه همه زیبایی ها است و هستی چیزی نیست، جز زیبایی بیکران. آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند، که آهنگ زیبایی های هستی را درک کند و کودکان را فرامی خواند که در این زیبایی ها، گام های خود را پیدا کنند و همسو با این زیبایی های بیکرانه ساخته شوند و بسازند. اگر کودکی گام های زیبایی را درک کند، به آزادی و خلاقیت می رسد.

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محور براین باور است که جهان ساخته آواهای آهنگین و زیبا است. آواهای آهنگین و زیبا همواره در پی این هستند که گوش های ما را از احساس شنیدن و لذت بردن پر کنند، تنها ما باید به کودکان کمک کنیم و آن ها را یاری دهیم که گوش های شان را برای شنیدن این آواهای آهنگین و زیبا آماده سازند.

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محور به روش و روشمندی در آموزش باور دارد و کوشش می کند که این روش را در کار آموزش کودکان به کار بگیرد. رسیدن به هر میزان از رشد در کودک نیازمند طرح و برنامه و روش است. آموزش خلاق کودک محور در بستر روشمندی نیازهای کودک را درک می کند و به آن پاسخ می دهد. نیازهای کودکان برای رشد همه جانبه زنجیره ای از نیازهای زیستی، عاطفی و اجتماعی است. پاسخ سنجیده به این نیازها است که می تواند ما را در این رویکرد کامیاب گرداند. کودکی که از گرسنگی یا تشنگی رنج می برد، کودکی که از دل فاجعه های سخت بیرون کشیده می شود، ابتدا باید به نقطه آرامش و آسایش برسد و آن گاه کتاب آموزش را در برابر او گشود.

  • همچنین رویکرد آموزش خلاق کودک محور، به بومی سازی موضوع آموزش توجه دارد و براین باور است که فرهنگ های بومی خود می توانند ویژگی های آموزش را متناسب با گنجایش شناختی و اقلیمی کودکان تعیین کنند. روزگاری در ایران زمین، مکتب خانه ها جایی بود که کودکان در آن آموزش می دیدند. هنگامی که آموزش امروزی به این کشور وارد شد، هرآنچه ویژگی های خوب و بد مکتب خانه ها بود، به کنار گذاشته شد. در حالی که مکتب خانه ها ویژگی های مثبت هم داشتند. برای نمونه شیوه نشستن نوآموزان در مکتب خانه ها که گرد نشستن بود،، روشی انسانی و برپایه نگاه چهره به چهره بود که گرمای ویژه ای به آموزش می بخشید. این گونه از نشستن در فرهنگ آموزش ایران بدون درنگ و اندیشه نادیده گرفته شد و جای آن را نشستن از گونه کلیسایی یا کلاسی پر کرد. در این گونه از نشستن، چشم ها رو به کشیش یا آموزگار است و ارتباط کودکان با هم گسسته می شود.

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محوربراین باور است که چه آن کسی که آموزش می دهد و چه کودکانی که آموزش می بینند باید نقش کنشگرانه داشته باشند. زیرا در کشورهایی مانند ما و همسایگان ما،گاهی فضای آموزشی دچار کمبود یا نبود افزارهای آموزشی است. این پدیده به ویژه در کشورهای در حال توسعه یا در مناطق روستایی و دورافتاده یا حتا در حاشیه کلان شهرهای این کشورها دیده می شود. چشم به راه ماندن برای این که افزارهای پیشرفته و کارآمد از راه برسد، کار آموزش را پریشیده می کند. به کارگیری ابتکارها و خلاقیت های فردی و جمعی برای ایجاد فضاهای مناسب بخشی از رویکرد آموزش خلاق کودک محور در جامعه های در حال توسعه و مناطق دور افتاده است. برای نمونه اگر قرار باشد در آموزش ریاضی خلاق، چشم به راه بمانیم تا افزارهای آموزشی مانند چوبک های رنگی از فلان شرکت چند ملیتی با بهای گزاف به دست این کودکان برسد، شاید هرگز این آرزو تحقق پیدا نکند. اما در این خانه ها یا آموزشگاه ها می توان با مواد اولیه مانند چوب های دور ریختنی، چوبک هایی برای آموزش ریاضی ساخت که بازتاب دهنده فرهنگ بومی کودکان نیز هست.

  • آموزش ارزان تنها راهی است که می تواند در این کشورها فراگیر شود. اما آموزش ارزان هنگامی معنا می یابد که از کیفیت ویژه ای برخوردار باشد. آنچه می تواند کیفیت آموزش را تامین کند، روش و مواد آموزشی مانند متن های آموزشی است. یکی از ارزان ترین و کارآمدترین افزارها برای دسترسی به آموزش با کیفیت و خلاقانه به کاربردن ادبیات کودکان در بستر آموزش است. هنوز هستند بسیاری از کودکان دیروز که تنها داستان های کتاب های درسی خود را به یاد دارند و این نشان می دهد که داستان ها و شعرها آن چنان تاثیر ژرفی روی کودکان می گذارد که در حافظه بلند مدت آن ها جایگزین می شود و برای همیشه همراه آن ها می ماند. در حالی که متن های خشک و بسته، بدون احساس و شور و شادی، مدت کمی در ذهن کودکان می ماند و پس از مدتی از حافظه آن ها پاک می شود. آیا با داستان و ادبیات می توان تمام رشته های آموزشی حتا ریاضی را به کودکان آموزش داد؟ پاسخ آری است. اگر بتوانیم از تخیل بهره ببریم، ریاضی شیرین ترین دانش ها می شود. تاریخ، جفرافیا، محیط زیست، و هر دانشی را می توان از راه ادبیات آموزش داد.

  • بنابراین رویکرد آموزش خلاق کودک محور که هدف ماست، با درک فضای بومی جامعه های درحال توسعه، پدر و مادرها و بزرگ ترهای خانواده و آموزگارانی را که شیفته شکوفایی اندیشه و منش کودکان هستند، هدف گرفته است. در این رویکرد، کار کلان هدف نیست. کار کلان در این جوامع هیچ گاه بازخورد خوبی نداشته است. کارهای کلان بیش تر در دست دولت ها است و دولت ها نیز در این کشورها بیش از آن که نگران آموزش و پرورش معناگرا و انسانی باشند، نگران پایداری منافع خود از راه بازتولید پندارها و کلیشه های ایدئولوژیک در ذهن کودکان هستند. ما براین باوریم که کارهای کلان از انبوهی کارهای خُرد خُرد درست می شود. برای هرکاری باید فرهنگ آن را ایجاد کرد. کار فرهنگی نیز زمانبر است و به ترویج مردمی نیاز درد. همگان می دانند که در این جوامع روش آگاه سازی چهره به چهره بسیار کارآمد است و کسانی که این رویکرد آموزشی را می شناسند و به آن اعتماد کرده اند، خود گویاترین صدا برای پیشبرد این روش می شوند.

  • رویکرد آموزش خلاق کودک محور، اگرچه در بومی سازی آموزش برای کودکان کوشش می کند، اما چشمان خود را به تجربه های جهانی در گستره آموزش خلاق نبسته است و همواره در پی آن است که از تجربه های چند سده‌‌ای آموزشگران بزرگ بهره ببرد. رویکرد آموزش خلاق کودک محور، خود را رشته نازکی از جریان جهانی آموزش مردم گرامی داند، که درچند سده گذشته از سوی برجسته ترین اندیشه مندان و فیلسوفان در سرتاسر جهان ایجاد شده است. هنریش پستالوزی، فردریش فروبل، ژان ژاک روسو، رابرت اوئن، ماریا مونتسوری، جان دیوئی، رودلف اشتاینر، لو سیمونویچ ویگاتسکی، ژان پیاژه و بسیاری نام های دیگر که این جریان را ساخته و پیش برده اند، گنجینه‌‌‌ ای بزرگ از تجربه ها و آموزه ها برای ما به ارمغان گذاشته تا از آن بهره ببریم. رویکرد آموزش خلاق کودک محور با چشمان باز در میان این گنجینه همواره به دنبال برترین و کارآمدترین اندیشه ها و تجربه ها است تا آن را در رویکرد و روش خود به کار بگیرد.

ده اصل طلایی رویکرد آموزش خلاق کودک محور

۱- آموزش برای شکوفایی 
آموزش خلاق کودک محور، با به وجود آوردن فضای سالم، متن ها و افزارهای سنجیده و برنامه ریزی درست کوشش می کند که اندیشه و جان کودکان را شکفته سازد. هنگامی که شخصیت و منش کودک شکفته می شود،‌ آفرینش گری یا خلاقیت او به بار می نشیند.

۲- آموزش برای بازی و شادی 
دنیای کودکان دنیای بازی و شادی است. کودکان همواره گرایش به بازی و شادی دارند. آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که کودکان را از دنیای سخت و گاهی خشن بزرگسالانه با دستورهای بی احساس دور کند و فضا وکنش های شاد را برای کودکان به ارمغان بیاورد.

۳- آموزش معناگرا و پالایش گر 
آموزش خلاق کودک محور همواره کوشش می کند که از نمای بیرونی پدیده ها بگذرد و به آنچه اصل است برسد. در این گونه از آموزش با افزارها و برنامه های ویژه به کودکان ژرف اندیشی و بینش درست آموخته می شود تا هستی را با تمام بزرگی و معنایش کشف کنند.
پالایش از احساس اندوه، ناامیدی،‌ بیهودگی نقشی است که آموزش خلاق کودک محور برعهده دارد. فضا،‌ برنامه ها و متن ها و افزارهای آموزش خلاق کودک محور به گونه ای طراحی شده اند که حس مثبت اندیشی و مثبت بودن را در کودکان تقویت می کنند.

۴- آموزش برای آگاهی و دانایی 
آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که به کودکان آگاهی راستین درباره هستی و زندگی بدهد. من کیستم؟ جایگاه من کجاست؟ با چه هدفی باید به سوی آگاه شدن و آگاه کردن بروم. هنگامی که آگاه می شوم چگونه می توان زندگی خود و دیگران را دگرگون کنم؟ این ها همه از خویشکاری های آموزش خلاق کودک محور است.

۵- آموزش بدون رقابت 
آموزش خلاق کودک محور به آزمون های درونی باور دارد. آزمون هایی که به زندگی انسان معنا می بخشد، او را کاشف دریاها و سرزمین های ناشناخته و آفرینش گر پدیده های نو می کند. آموزش خلاق کودک محور هرگز و هیچ گاه به آزمون های ظاهری که کودکان را رقیب یکدیگر می کند باور ندارد و همواره آن هارا برای زندگی کودک زیانمند می داند.

۶- آموزش برای گشایش 
آموزش خلاق محور کوشش می کند که راهکارهای درست را برای پرسانه ها و دشواری های زندگی پیش پای کودک بگذارد. در این گونه از آموزش،‌ دانستن هنگامی ارزش دارد که به کار بیاید و بتواند گره های ناگشوده را بگشاید.

۷- آموزش رشد اجتماعی 
به سبب این که آموزش خلاق کودک محور با افزارهایی مانند داستان و نمایش خلاق، هیجان و احساس های کودکان را درگیر می کند،‌ سبب رشدهای چندگانه کودک مانند رشد اجتماعی آن ها می شود که برای جامعه پذیری شان ضرورت دارد.

۸- آموزش برای همکاری و مشارکت
ٱموزش خلاق کودک محور،‌ آموزشی در گفت و گو و درگیر کردن کنش های کودکان با یکدیگر است. کودکان در این گونه آموزش است که معنای همکاری و مشارکت را می آموزند و کوشش می کنند که آن را در زندگی فردی و اجتماعی به کار ببندند.

۹- آموزش برای آزادی و دوستی 
آموزش خلاق کودک محور کوشش می کند که درک درستی از آزادی و دوستی که دو بنیان مهم زندگی انسان است،‌ به کودکان هدیه دهد. چون کودکان با بازی و شادی آموزش می بینند،‌ معنای آزادی را درک می کنند و چون برای بازی کردن به کودکان دیگر نیاز دارند،‌ معنای دوستی را می آموزند.

10-آموزش دوستی با مادر زمین 
مواد آموزش خلاق کودک محور بر پایه ی اصول توسعه پایدار تهیه می شوند. در این گونه از آموزش به کودکان نگه داری از مادر زمین به عنوان بستری که همگان بر آن می آسایند و خوراک خود را به دست می آورند یادآوری می شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *